Adolf Hitler

Adolf Hitler (20 aprel 1889 – 30 aprel 1945) avstriya əsilli alman siyasətçisi və ümumilikdə Nasist Partiyası kimi tanınan Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (alman dilində: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, qısaca NSDAP) lideri olmuşdur. O, 1933-cü ildən 1945-ci ilə qədər Almaniyanın kansleri, 1934-cü ildən 1945-ci ilə qədər isə Führer und Reichskanzler kimi dövlət başçısı vəzifəsini icra etmişdir. Hitler daha çox Avropada faşizmin yüksəlişində, İkinci Dünya müharibəsində və Holokostda oynadığı mərkəzi rəhbərlik rolu ilə xatırlanır. Birinci Dünya müharibəsinin təltif olunmuş veteranı olan Hitler 1919-cu ildə Nasist Partiyasının sələfi olan DAP-a qoşulmuş və 1921-ci ildə NSDAP-ın lideri olmuşdur. O, 8-9 noyabr 1923-cü ildə Münhendəki Bürgerbräukeller pivəxanasında baş verən və Pivəxana qiyamı kimi tanınan dövlət çevrilişinə cəhd etmişdir. Uğursuz çevriliş cəhdinə görə bir il həbsdə qalan Hitler həbsdə olduğu müddətdə "Mein Kampf" ("Mənim mübarizəm") adlı memuarını yazmışdır. 20 dekabr 1924-cü ildə azadlığa çıxdıqdan sonra o, xarizmatik natiqlik və təbliğat vasitəsilə pan-germanizm, antisemitizm və antikommunizmi təbliğ edərək dəstək qazanmışdır. 30 yanvar 1933-cü ildə kansler təyin edilmiş və Veymar Respublikasını nasizmin totalitar və avtokratik ideologiyasına əsaslanan təkpartiyalı diktatura olan Üçüncü Reyxə çevirmişdir. Nasist qüvvələri müharibə dövründə çoxsaylı zorakılıq aktları törətmiş, o cümlədən Holokostda hədəf alınan təxminən altı milyon yəhudi və 500 mindən 1,5 milyona qədər qaraçı daxil olmaqla, 17 milyona yaxın mülki şəxsin sistemli şəkildə qətlə yetirilməsi, həmçinin polyaklar, sovet mülki vətəndaşları, sovet hərbi əsirləri, əlillər, homoseksuallar, Yehovanın Şahidləri və digər siyasi və dini müxaliflərə qarşı cinayətlər törətmişdir. Müharibənin son günlərində, 1945-ci ildə Berlin döyüşü zamanı Hitler uzun müddətdir birlikdə olduğu Eva Braun ilə evlənmişdir. Sovet qüvvələri tərəfindən ələ keçirilməmək üçün onlar iki gündən az müddət sonra, 30 aprel 1945-ci ildə intihar etmiş və cəsədləri yandırılmışdır.